Udar mózgu u prof. Zembali

5 czerwca 2018 roku nasz wybitny kardiolog, były minister zdrowia, profesor Marian Zembala miał udar mózgu. Stało się to w Paryżu, podczas posiedzenia Europejskiego Towarzystwa Kardio-Torakochirurgów, gdzie przewodniczył jako prezydent EACTS. Jak to możliwe, że taka sława kardiologiczna nie dostrzegła symptomów?

 

Z tego co mówi profesor Zembala wynika, że zbagatelizował on ból głowy. Zamiast zmierzyć ciśnienie i zadbać lekami na obniżenie ciśnienia o jego prawidłowy poziom, wziął (jak większość osób robi zapewne w takich przypadkach) tabletki przeciwbólowe na bazie aspiryny.

 

Silny ból głowy pojawił się na czwarty dzień po weselu córki. Nie skojarzył tego bólu z możliwością wystąpienia wysokiego ciśnienia. Mimo, że przyjmował na co dzień leki przeciwkrzepliwe na bazie Klopidogrelu, przyjął lek przeciwbólowy na bazie aspiryny. To jedynie pogłębiło wylew, doprowadzając do krwawienia w mózgu, w rezultacie do udaru krwotocznego. Profesor przyznaje, że w poweselnej atmosferze zapomniał o podstawowych czynnościach kontrolnych ciśnienia, a do tego doprowadził do niebezpiecznej interakcji dwu antykoagulantów.  Pisaliśmy o tym przy okazji opisu działania Xarelto i interakcji z alkoholem.

 

Fakt, że tak łatwo można przekroczyć granicę ryzyka tylko potwierdza przypadek prof. Zembali. Mówi o tym przecież doświadczony lekarz, jeden z najlepszych kardiochirurgów w Polsce. To pokazuje jak poważna jest sprawa udaru mózgu oraz, że trudno mu zapobiec.

 

Nie bagatelizuj objawów

Profesor Marian Zembala oprócz spektakularnych operacji i przeszczepów, zajmuje się, od lat edukacją osób z chorobami serca. Pomaga im uniknąć zawałów serca, udarów. Jego głos w sprawie konieczności  regularnego kontrolowania ciśnienia tętniczego wybrzmiał w tym przypadku nie tylko jako zalecenie lekarza, ale osoby doświadczonej przez los.

Gdyby przy bólu głowy zmierzył ciśnienie i przyjął leki obniżające ciśnienie nie doszłoby do krwotoku śródmózgowego.

 

Podobny apel profesor wystosował w ubiegłym miesiącu do chorych, którzy bagatelizują ból w klatce piersiowej. Będąc na wózku inwalidzkim, wspólnie z Agatą Kornhauser-Dudą zaapelowali o zgłaszanie do lekarzy bólów w okolicy serca. Coraz więcej jest przypadków, gdy chorzy bagatelizują takie stany. Przechodzą niekontrolowane zawały. Ten apel również dotyczył konkretnych przypadków chorych lekarzy.

 

udar mózgu

Antykoagulanty pod szczególnym nadzorem

Ilu z chorych zapomina, że w ich codziennej porcji leków są antykoagulanty? Potem przy przeziębieniu biorą solidną dawkę niewinnej polopiryny, czy alka-primu na poprawę nastroju. To może w najlepszym przypadku skończyć się trudnym do opanowania krwotokiem z nosa.

 

Ale leki nie są jedyną przyczyną udarów mózgu.

 

Inne przyczyny udarów mózgu

Udar mózgu może wynikać z krwotoku krwi do mózgu lub być następstwem jego niedotlenienia wywołanego zatorem (który zatrzymuje dopływ krwi do mózgu i powoduje niedotlenienie). W efekcie dochodzi do zaburzenia funkcjonowania krwionośnego krążenia mózgowego, to pociąga za sobą trwałe lub mijające zmiany w funkcjonowaniu mózgu.

 

Ryzyko udaru

Udary mózgu dotyczą głównie osób starszych. Ryzyko udaru wzrasta dwukrotnie po 55 roku życia. Średni wiek zachorowalności wynosi 70 lat. Zdarzają się jednak wyjątki, nawet u dzieci. Zachorowalność mężczyzn w stosunku do kobiet wynosi 175/125  na 100. tyś osób. Udar jest trzecią w kolejności przyczyną śmierci. Jest jednak pierwszą przyczyną inwalidztwa osób, którym udało się przeżyć udar. Następstwem udaru jest niemal zawsze inwalidztwo różne w zależności od rodzaju i  rozmiaru udaru. Często jest to inwalidztwo trwałe, uniemożliwiające samodzielne funkcjonowanie. Częściowo sprawność może przynieść jedynie wytrwała rehabilitacja prowadzona od początku rekonwalescencji.

 

Udary pourazowe

Trzeba też wspomnieć, że 20 % udarów mózgu stanowią udary pourazowe. Może to być zwykłe stłuczenie mózgu, ale może również towarzyszyć im krwotok śródmózgowy. Następstwem takiego udaru może być nawet zapalenie opon mózgowych.

 

Udar mózgu i czynniki wysokiego ryzyka

Najczęstszą przyczyną udaru mózgu jest nadciśnienie tętnicze, choroby serca, cukrzyca, zakażenia, choroby naczyń krwionośnych. Do wystąpienia udaru przyczynia się bezpośrednio palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, otyłość, stosowanie narkotyków, ale również dna moczowa, zespół bezdechu sennego, czy polekowe zaburzenia krzepnięcia krwi (które wystąpiły u prof. Zembali).

 

Migotanie przedsionków a udary mózgu

Częstszą przyczyną udaru mózgu jest migotanie przedsionków. Najczęściej osoby chore na migotanie nie czują wyraźnych objawów. O chorobie tej dowiadują się dopiero po powstaniu zatoru, wywołanego skrzepliną powstałą na skutek migotania. U osób u których udało się wcześniej wykryć migotanie przedsionków podawane są antykoagulanty. Zapobiegają one powstawania skrzeplin które są źródłem zatorów. Jednak w stosowaniu tych leków należy przestrzegać wskazań lekarza by nie doprowadzić do zaburzeń krzepliwości krwi.

 

udar mózgu

 

Udar krwotoczny, udar niedokrwienny mózgu

Udar krwotoczny to jedynie 10 % udarów, pozostałe 90 % wywołuje udar niedokrwienny mózgu. Przyczyną udaru niedokrwiennego jest przewężenie lub zablokowanie światła naczyń krwionośnych doprowadzających krew do mózgu. Najczęściej przez powstałą przy migotaniu przedsionków skrzeplinę. To właśnie na skutek udaru niedokrwiennego umiera najwięcej osób. Z tego powodu w ubiegłym roku zmarł między innymi Zbigniew Wodecki.

 

Rodzaje udarów

Z uwagi na postęp choroby wyróżniamy: udary przejściowe (TIA) które mijają w ciągu doby: udary mózgu ustępujące (RIND), którego symptomy mijają w ciągu kilku tygodni: oraz przewlekłe malejące (CS) i rosnące (PS). Udary przejściowe mogą znikać samoistnie, ale ich kumulacja może zakończyć się poważnym udarem.

 

Objawy udaru

Na początku udaru chory odczuwa dość silny ból głowy. Mogą również wystąpić mdłości, prowadzące do wymiotów. Następnym etapem jest utrata przytomności, a nawet śpiączka.

 

Udar mózgu objawia się częściowym porażeniem mięśni twarzy. Dochodzi do opadania kącika ust po stronie, która została porażona. Objawem neurologicznym jest sztywność karku, światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięk. Wskazówką niepokojącą jest pojawienie się po jednej stronie szeroko otwartej okrągłej źrenicy, słabo reagującej na światło.

Osobę, która ma udar łatwo pomylić z osobą nietrzeźwą. Jej głos jest niewyraźny, bełkotliwy, słabo widzi (podwójnie) i porusza się niedbale. Może nawet stracić wzrok na jedno oko. Występują kłopoty z orientacją. Ma zaburzenia równowagi, przewraca się i zatacza. Niestety udar mózgu jest częstą przyczyną śmierci osób zatrzymanych w izbach wytrzeźwień.

Objawy udaru nie zawsze występują od razu. mogą występować jedynie przez 15-60 minut, jako objawy ostrzegawcze, albo całkowicie zniknąć po 24 godzinach. W ostrej fazie udaru mózgu dominują objawy motoryczne, niedowłady kończyn, ręki lub nogi, albo jednocześnie górnej i dolnej kończyny najczęściej po tej samej stronie ciała.

 

Podejrzewając udar bez względnie wezwij pogotowie! Na skutek udaru niedokrwione neurony obumierają w tempie 1,8 mln na minutę. Dlatego każda minuta opóźniająca ratunek to śmierć części mózgu.

 

udar mózgu

Udar mózgu – co dalej?

Pogotowie ratunkowe zabiera pacjenta na oddział neurologiczny, dysponujący tomografią komputerową. Tomografia komputerowa pozwala określić obszar mózgu dotknięty chorobą, a także określić rodzaj i zakres udaru. Przy braku tomografu pobierany jest płyn mózgowo-rdzeniowy podczas punkcji lędźwiowej. Sprawdzany jest również poziom krzepliwości krwi, oraz przeprowadza się badanie USG Dopplera by ocenić stan tętnic szyjnych.

 

Metody leczenia udaru mózgu

W przypadku udaru krwotocznego mało jest metod skutecznego leczenia. Tylko w przypadku udaru niedokrwiennego jest szansa na wyleczenie. Szybkie rozpuszczenie skrzepliny powodującej zator może skutecznie zmniejszyć jego skutki. Warunkiem jest aby pacjent szybko trafił do szpitala.

 

Jeżeli chory otrzyma skuteczną pomoc w ciągu ok.  3 godzin od wystąpienia objawów udaru niedokrwiennego, istnieją duże szanse na zminimalizowanie neurologicznych powikłań choroby. W tych warunkach powinien nawet ustąpić niedowład kończyn i zaburzenia mowy.

 

Chory po udarze przebywa w szpitalu przez ok. trzy tygodnie. W tym czasie można określić jakie skutki wywołał udar od strony sprawności fizycznej i intelektualnej. Trzy tygodnie po udarze to okres kiedy jest największa szansa na przywrócenie dawnej sprawności.

 

Po tym okresie rehabilitacja  jest długookresowa i wymaga zaangażowania wielu osób i środków.

 

Rehabilitacja osoby po udarze mózgu

Osoba, którą dotknie udar mózgu zostaje nagle wyrwana z aktywnego życia i wpada w objęcia choroby, która wywraca wszystko. Nie tylko nie można już liczyć na chorego, ale to on wymaga elementarnej opieki. Nie jest w stanie wcześniej przygotować otoczenia do nowej sytuacji. Są choroby w których niepełnosprawność pojawia się etapami. Udar mózgu pojawia się nagle i odbiera wszystko.

Szpital ratuje osobie chorej życie i przywraca sprawność na tyle ile się da w ciągu pierwszych trzech tygodni od momentu pojawienia się udaru. Reszta zależy od rehabilitacji, której organizację powierza się rodzinie.

 

W Internecie sporo jest pretensji rodzin chorych. Piszą jak to „szpital wypuszcza ludzi sparaliżowanych do domu”. Przecież od tego właśnie jest dom by chory mógł dalej żyć ze swoją niepełnosprawnością, z którą często trzeba się pogodzić. Oczywiście mamy świadomość, że udar mózgu dezorganizuje dotychczasowe życie rodzinne. Wszystko staje się podporządkowane osobie chorej. Dotyczy to zarówno czasu jaki muszą poświęcić choremu jak i środków finansowych które muszą przeznaczyć na rehabilitację i potrzebny do tego sprzęt. Rodzina chorego musi przejść całkowitą reorganizację, za którą chory nie zawsze będzie w stanie wyrazić wdzięczność. Część rehabilitacji można zorganizować w domu, część w przeznaczonych do tego placówkach, działających zarówno w systemie pojedynczych wizyt, jak i szpitalnych sesji z konieczną czasowej hospitalizacji.

 

Niepełnosprawność po udarze

Najcięższa niepełnosprawność występuje w przypadku udaru wywołanego niedrożnością tętnicy podstawnej. Wówczas występuje nawet porażenie wszystkich czterech kończyn, zaburzenie koordynacji ruchowej, oraz uszkodzenie nerwów czaszkowych. Prowadzi ono do utrudnienia w połykaniu pokarmu, dysfunkcji aparatu mowy i wzroku. By taki chory prawidłowo oddychał niezbędna jest tracheotomia, a w karmieniu gastrostomia. Na zdolność funkcjonowania chorego pierwszorzędne znaczenie ma jak najszybsze wdrożenie rehabilitacji, tak by chory na skutek choroby nie utracił chęci odzyskania sprawności fizycznej.

 

udar mózgu

źródło zdjęcia: www.neofect

 

Rehabilitacja po udarze – proces wielostopniowy

Początkowo zakładamy, że chory powinien mieć przywrócone wszystkie utracone funkcje. Temu ma właśnie służyć rehabilitacja w pierwszych trzech miesiącach od udaru. Dlatego, gdy tylko warunki na to pozwolą zabierzmy chorego do domu by zająć się jego intensywną rehabilitacją. Sam pobyt w domu korzystnie wpływa na psychikę chorego. Następnie wyznaczamy cele jakie chcemy osiągnąć, do realizacji stopniowej i równoległej.

 

> Proces rehabilitacji prześledźmy na przykładzie osoby ciężko doświadczonej udarem pnia mózgu wywołanym zatorem żyły podstawnej. <

 

1. W domu, ale pod nadzorem specjalistów

Przede wszystkim musimy zapewnić choremu materac przeciwodleżynowy oraz specjalne zdalnie sterowane łóżko rehabilitacyjne. Zadbać o odpowiednią ciepłotę ciała. Na bieżąco kontrolować ciśnienie i poziom glukozy we krwi. Ustalić z lekarzem prowadzącym dietę i zestaw leków.

 

2. Pionizacja, ćwiczenia oddechowe

Najważniejsze dla chorych jest wprowadzenie ćwiczeń oddechowych przygotowujących do oddychania przez usta. W przypadku problemów związanych z mówieniem niezbędne są zajęcia z logopedą. W celu uniknięcia odleżyn należy stopniowo wprowadzać pionizację ciała i zajęcia ruchowe. Najpierw krótkie pionizacje przyłóżkowe w łuskach, potem dalsze – bardziej zaawansowane. Pionizacja może ułatwić przywrócenie oddychania przez usta i przystosować chorego do odżywiania doustnego.

 

3. Motoryka

Musimy zadbać o motorykę. Deficyt ruchu jest niewskazany. Na początku kończyny ćwiczymy biernie trzy, cztery razy dziennie przy pomocy rotora elektrycznego. Na tym etapie przydatna może być krioterapia i elektrostymulacja stawów zginaczy i prostowników rąk.

 

4. Przyjmowanie pokarmów

Gdy tylko powróci zdolność oddechowa przez usta można usunąć rurkę tracheotomijną. To samo dotyczy usunięcia gastrostomii, gdy tylko pacjent będzie w stanie przyjmować pokarm doustnie.

 

5. Ćwiczenie pamięci

Po uzyskaniu satysfakcjonujących efektów przez logopedę wskazane jest odtwarzanie trudniejszego słownictwa i stopniowe przechodzenie do rozwiązywania drobnych zadań matematycznych, czy logicznych. Poleca się przepytywanie z tabliczki mnożenia, wydarzeń rodzinnych, faktów z historii.

 

6. W grupie raźniej

Ważne jest by osobą chorą stale przebywał ktoś z bliskich. Najlepiej podzielić się dyżurami przy łóżku chorego. Chodzi tu o psychikę i motywację chorego do dalszej wytężonej pracy nad maksymalnym przywróceniem sprawności. Dobrze jest, gdy na tym etapie część zajęć rehabilitacyjnych będzie odbywać się w gronie innych chorych. Obserwacja ich ułatwi choremu pogodzenie się z jego własnym losem.

 

7. Poczucie bezpieczeństwa

Musimy pamiętać, że nagła choroba wywołuje u chorego lęk, bezradność, niemoc, samotność, a to wszystko powoduje głęboką depresję. Nie ułatwia ona prawidłowej rehabilitacji. Nawet najlepsze ośrodki opieki rehabilitacyjnej nie zapewnią takiej terapii jaką dadzą choremu jego najbliżsi i rodzina. Dlatego w procesie przywracania do sprawności chorego po udarze to na rodzinie spoczywa największa odpowiedzialność za końcowy sukces.

 

udar mózgu

 

Pamiętajmy, że rehabilitacja po udarze mózgu powinna być prowadzona ciągle i kompleksowo. Musi być dostosowana do etapów stanu zdrowia pacjenta. Rodzina i bliscy w tym procesie stanowią istotną i niezastąpioną rolę. Wwarunkach domowych zapewnienie pełnej rehabilitacji u chorych po udarze mózgu jest nie tylko możliwe, ale i konieczne.

 

Firmy zajmujące się rehabilitacją chętnie udzielają wsparcia rodzinom chorego, zarówno od strony sprzętu jak i instruktarzu. Można zawsze poprosić terapeutów o pomoc i poradę. Także w Internecie można znaleźć bogatą literaturę medyczną pogłębiająca wiedzę dotyczącą rehabilitacji w poszczególnych stopniach niepełnosprawności, jakie występują u chorych po udarze mózgu.

 

Udostępnij:
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Facebook
Facebook
Admin

Written by Admin

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.