Czym jest szkoła rodzenia?

Okres ciąży jest jednym z najpiękniejszych momentów w życiu rodzinnym. Chyba dlatego macierzyństwu warto poświęcić trochę miejsca w naszym blogu Zachowajmy Zdrowie. Najczęściej mówi się o świadomym lub dojrzałym macierzyństwie. Z pewnością służy temu edukacja seksualna. W wielu krajach jest ona na odpowiednim poziomie dzięki czemu przyszłym rodzicom łatwiej jest planować tę sferę życia i nie bać się macierzyństwa. Szkoły rodzenia dostarczają wiedzy teoretycznej oraz praktycznej a także bogatego wsparcia merytorycznego. Bywają także przyspieszonym kursem z najważniejszych problemów związanych z okresem ciąży, porodu i pielęgnacją noworodka.

 

Szkoły rodzenia w Polsce

Pierwsze szkoły rodzenia pojawiły się w Polsce w połowie XX wieku. Służyły one głównie przygotowaniu kobiet do porodu i samodzielnej opieki nad noworodkiem. Działały głównie w dużych miastach, przy szpitalach położniczych. Ułatwiały one młodym kobietom sprostać wyzwaniu jakie natura przypisała im do spełnienia. Okres PRL-u był okresem darmowej służby zdrowia. Podobnie jak szkoły, żłobki i przedszkola Szkoły Rodzenia były darmowe. W połowie lat sześćdziesiątych zadbano by w zajęciach Szkół Rodzenia współuczestniczyli partnerzy kobiet. W ten sposób cementowano związek, wspólnie przygotowując rodziców do sprostania zadaniom związanym z narodzeniem dziecka.

 

Inicjator polskiej szkoły rodzenia

Twórcą polskiej szkoły rodzenia był Włodzimierz Fijałkowski. Człowiek z bogatą przeszłością. Naukę rozpoczął jeszcze przed wojną w Szkole Podchorążych na wydziale medycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W okresie II Wojny Światowej kontynuował naukę w konspiracji przez co trafił do obozów koncentracyjnych w Niemczech. Po wojnie pracował w szpitalach klinicznych w Gdańsku, Wrocławiu i Bystrzycy Kłodzkiej specjalizując się w położnictwie i chorobach kobiecych.

 

W 1955 roku rozpoczął pracę w Klinice Ginekologii i Położnictwa w Łodzi, gdzie zorganizował w 1957 roku cykl kursów profilaktyki porodowej. W ciągu 5 lat kursy te przekształciły się w pierwszą Szkołę Rodzenia, a w 1966 roku powstał model struktury Szkoły Rodzenia opublikowany w pracy habilitacyjnej dr Fijałkowskiego pt. „Szkoła rodzenia oparta na podstawach psychologicznych”.

 

Postać prof. Włodzimierza Fijałkowskiego

W przeciwieństwie do wielu lekarzy z tego okresu prof. Fijałkowski nigdy nie ukrywał swoich poglądów. Był zagorzałym wrogiem ustawy z 1956 roku dopuszczającej aborcję na życzenie. Przez to był szykanowany, a nawet usunięty w 1974 roku z Akademii Medycznej. Zarzucano mu dogmatyczne podejście do aborcji. Dlatego od 1976 roku uczył medycyny jedynie w Wyższym Seminarium Duchownym w Łodzi i we Włocławku. W 1981 roku oczyszczono go z zarzutów i mógł ponownie wrócić do pracy ze studentami i chorymi na Akademii Medycznej w Łodzi. W 1985 roku przeszedł na emeryturę, ale nie zakończył pracy edukacyjnej dla przyszłych mam i rodziców. Współpracując z Wytwórnią Filmów Oświatowych konsultował wiele filmów edukacyjnych. Był współautorem filmów z tematyki Szkoły Rodzenia, naturalnych porodów, czy karmienia piersią. Był recenzentem publikacji z zakresu prokreacji i życia rodzinnego, które ukazywały się w poradnikach i czasopismach medycznych.

 

Szkoła rodzenia – kiedyś i dziś

Współczesne szkoły rodzenia mogą czerpać wiedzę z wieloletnich doświadczeń prof. Fijałkowskiego. Oczywiście dziś mamy inne czasy. Nie jesteśmy już ograniczeni chociażby do pieluch tetrowych, które trzeba było ciągle prać. Nowoczesne są również sposoby prezentacji. Odpowiednie lalki, manekiny itp. Zwraca się więcej uwagi na tolerancję do kobiet samotnych, rodzących dzieci w związkach mniej formalnych, chociaż trudno powiedzieć aby w szkole rodzenia w lat osiemdziesiątych nie było takiej tolerancji. Z pewnością we współczesnych szkołach rodzenia zagościła komercja.

 

Państwo, czyli NFZ nie finansuje już ich działalności. Większość szkół rodzenia jest płatnych. Wyjątkiem są inicjatywy samorządowców lokalnych dzięki, którym szkoły te są utrzymywane z budżetu miast i gmin. W zależności od intensywności przerabianego programu zajęcia w szkole rodzenia trwają około 10 godzin i kosztują około 400 zł. Zaleca się uczestniczenie w zajęciach kobietom po 20 tygodniu ciąży, a najlepiej w 22 tygodniu.

 

Co obejmuje program zajęć w szkole rodzenia?

Standardowy program w szkole rodzenia obejmuje ćwiczenia, wykłady, zajęcia warsztatowe, jak i wizualne zapoznanie się z warunkami w szpitalu położniczym. Tam, gdzie przyszłe mamy będą rodzić.

 

Zazwyczaj zajęcia obejmują ćwiczenia gimnastyczne ułatwiające samodzielne radzenie sobie z dolegliwościami ciążowymi. Pomagają utrzymać prawidłową postawę ciała w okresie ciąży. Przygotowują odpowiednie partie mięśni potrzebne przy porodzie.

 

Natomiast ćwiczenia oddechowe (w tym nauka oddychania torem przeponowym) przygotowują kobiety do porodu naturalnego. Ułatwiają dostosowanie odpowiedniego sposobu oddychania w zależności od etapu porodu.   Dzięki temu poród nie jest tak bolesny, a aktywacja odpowiednich partii mięśni w trakcie oddychania ułatwia sam poród.

 

Są też ćwiczenia relaksacyjne, które uczą umiejętności rozluźniania i wyciszania w czasie porodu. Ćwiczenia obejmują również pracę mięśni Kegla.

 

Zajęcia warsztatowe

Wykłady i zajęcia warsztatowe służą nauce w zakresie porodu, pielęgnacji, przewijania i kąpieli noworodka oraz opieki nad niemowlęciem w pierwszych miesiącach jego życia. Celem nauki jest uświadomienie przyszłych rodziców o obowiązkach jakie będą na nich spoczywać.  Poznanie od strony praktycznej podstawowych zasad pielęgnacyjnych ma na celu przekonanie uczestników kursów, że pojawianie się dziecka w ich życiu nie jest czymś tak trudnym, by mieli się tego bać.

 

Aspekt praktyczny

Zwiedzanie szpitala służy zapoznaniu się z warunkami jakie panują na oddziale położniczym. Taka wycieczka uświadomi przyszłe mamy co powinny ze sobą zabrać do szpitala, a partnerów jak trzeba się zachowywać na terenie szpitala. Można zobaczyć porodówkę i urządzenia jakimi dysponuje szpital. Na przykład urządzenia niezbędne do porodu w wodzie.

Tematy podejmowane w szkole rodzenia

Szczegółowy plan zajęć w typowej szkole rodzenia składa się z kilku etapów. W pierwszym etapie poznajemy się z innymi uczestnikami kursu i z kadrą prowadzącą zajęcia. Niektórzy będą chodzić na zajęcia sami, inni z mężami, partnerami, mamami czy koleżankami.

 

Pierwszym etapem jest przygotowanie się do porodu. Tematyka ta obejmuje wszystko od spakowania „torby porodowej”, po decyzję o znieczuleniu. Nie jest to w cale takie proste i oczywiste. Nawet wieloródki mają czasem problem z zabraniem do szpitala potrzebnych rzeczy. Trzeba wiedzieć jakie dokumenty musimy zabrać do szpitala. Poza tym z przygotowaniem torby porodowej nie ma co czekać na ostatnią chwilę. Bóle porodowe mogą pojawić się dość nagle.

 

Kolejne zagadnienia to: 

 

→ Określenie kiedy zaczął się poród i podjęcie decyzji kiedy jechać do szpitala.

→ Jak rozpoznać, że odeszły wody płodowe?

→ Liczenie odległości między skurczami, aby określić, które skurcze zapowiadają poród.

→ Organizacja wsparcia osoby towarzyszącej w drodze do szpitala i przy porodzie.

 

Podczas tego etapu nauki dowiadujemy się również jak powinna wyglądać dieta przyszłej mamy. Na czym polegają poszczególne etapy ciąży. Poruszany jest temat jak często należy chodzić do ginekologa na wizyty kontrolne. Jakie badania powinny być wykonywane by wykryć ewentualne nieprawidłowości w rozwoju dziecka. Rozmawia się o dolegliwościach okresu ciąży i tym jak sobie z nimi radzić. Pojawia się też temat wykorzystania okresu ciąży do zbliżenia partnerów. Przygotowania rodziny na pojawienie się dziecka. W końcu sama rozmowa z nienarodzonym jeszcze dzieckiem, w której najlepiej jak wspólnie uczestniczą rodzice i ewentualnie rodzeństwo.

 

Następnym etapem nauki w szkole rodzenia jest przebieg porodu naturalnego. Przede wszystkim jak łagodzić ból porodowy. Temu właśnie służą wspomniane już ćwiczenia gimnastyczne i oddechowe. Odpowiednie oddychanie i ćwiczenia gimnastyczne należą do niefarmakologicznych metod leczenia bólu.

 

To bardzo ciekawy temat. Odpowiednie oddychanie wykorzystujące różne mięśnie klatki piersiowej i brzucha zapobiega bólowi. Pisaliśmy już o bardzo nieprzyjemnych badaniach przezprzełykowych.  Również podczas tych badań odpowiednie oddychanie zapobiega niemiłym doznaniom.

 

W tym punkcie pojawia się również informacja o farmakologicznych sposobach uśmierzania bólu i ewentualnych jego niepożądanych skutkach ubocznych. Zarówno tych faktycznych jak i wyimaginowanych. Następnie panie dowiadują się po kolei jak wygląda poród, co to jest krew pępowinowa, jakie są pozycje porodu, w zależności od ułożenia dziecka. Dlaczego pozycja wertykalna jest optymalnym ułożeniem ciała rodzącej ułatwiającą jej masaż dolnego odcinka kręgosłupa. Często na tym etapie na zajęcia są zapraszane mamy, które już rodziły. Mogą one przekazać wspomnienia z porodu, jak również praktyczne porady z pobytu na porodówce.

 

Podczas zajęć dotyczących porodu pojawia się również kwestia obecności i zadania dla ojca na sali porodowej.

 

Jak pielęgnować noworodka?

 

Istotnym etapem zajęć są zagadnienia związane z  pojawieniem się na świecie dziecka.

 

Przede wszystkim na czym polegają pierwsze badania z jakimi spotka się nasze dziecko, jakie przejdzie szczepienia zaraz po porodzie. Ważne jest by rodzice zapoznali się dokładnie z prawidłowymi stanami adaptacyjnymi jakie będą występować zaraz po urodzeniu. Wiedza ta pozwoli zrozumieć różne zmiany w wyglądzie noworodka w pierwszych 28 dniach jego życia. Uniknąć niepotrzebnych obaw i niepokoi. Podczas zajęć w tym temacie dowiemy się co to jest skala Apgara i na czym polega badanie słuchu u noworodków.

 

Od strony rodzinnej dowiemy się jak powitać naszego maluszka na świecie. Dlaczego tak ważne jest przytulanie noworodka, aby czuło ciepło mamy. Rodzice dowiedzą się dlaczego skóra noworodka jest delikatna i wymaga troskliwej opieki.  Jakie warunki trzeba zapewnić dziecku by w domu stworzyć mu jego własny mikroklimat, najkorzystniejszy do jego rozwoju w pierwszych dniach życia. Przede wszystkim – co powinno być w wyprawce dla dziecka. Jakie należy przygotować ubranka, pieluchy środki do pielęgnacji. Jak zorganizować bezpieczny i funkcjonalny kącik do przewijania dziecka i kąpieli. Tak by wszystko było pod ręką. Na ćwiczeniach rodzice zobaczą jak prawidłowo trzymać dziecko w pierwszych dniach jego życia.

 

Od teorii do praktyki

Wyćwiczenie prawidłowych chwytów jest bardzo istotnym zadaniem podczas warsztatów z pielęgnacji noworodka. Mamy jak i ojcowie nauczą się przewijania dziecka, i organizacji kąpieli. Dowiedzą się jak pielęgnować jego pierwszą ranę, po odpadnięciu  pępka. Oczywiście pomocą będzie z pewnością położna środowiskowa, ale stan służby zdrowia jest taki jaki jest zwłaszcza w ramach POZ. Podczas warsztatów oprócz nauki właściwego noszenia, będzie nauka jak dziecko przewracać na brzuszek, jak robić masaż by dziecko pozbyło się gazów i nie miało kolki, a także jak trzymać dziecko by odbiło mu się po karmieniu. W niektórych Szkołach Rodzenia pokazywane są sposoby noszenia dzieci w chustach. Wiele osób znalazło taki sposób w Internecie i w tym zakresie na Szkołach Rodzenia oczekują porad praktycznych i opinii położnych.

 

Kolejnym tematem są szczególne stany zagrożenia życia noworodka i zapoznanie się z podstawą postępowania w takich wypadkach. Najczęściej omawiane jest jak pomóc dziecku przy zadławieniu, czy oparzeniu skóry. Na manekinie przeprowadzane są zajęcia z resuscytacji niemowlaka. Omawiany jest również temat śmierci łóżeczkowej i jak temu zapobiegać.

 

Oddzielnym tematem jest poród metodą cesarskiego ciecia. Jakie są wskazania do tego rodzaju porodu i jak wygląda znieczulenie.

 

Co jeszcze? Pozostałe ważne zagadnienia

Sprawy związane z karmieniem piersią są oddzielnym tematem zajęć w szkole rodzenia. Omawiane jest zarówno zdrowotne jak i psychiczne znaczenie tej formy karmienia. W tym punkcie kursanci powinni się dowiedzieć o zaletach składu mleka matki, jak również o tworzeniu więzi emocjonalnych jakie powstają między matką, a dzieckiem dzięki ich zbliżeniu w czasie karmienia.

 

Teoria i praktyka karmienia piersią musi być odpowiednio przećwiczona. Podczas zajęć powinny odbyć się ćwiczenia z dobierania odpowiedniej pozycji przy karmieniu piersią. Jak przystawiać dziecko do piersi tak by nie łykało powietrza. Omawiana jest prawidłowa dieta matki karmiącej piersią. Kiedy i jak należy ściągać pokarm, oraz jak zapobiegać uszkodzeniom sutków w czasie karmienia. Ważne jest też jak sprawdzać ile dziecko je podczas karmienia piersią.

 

Alternatywnie powinny być też omawiane sposoby karmienia dziecka mlekiem modyfikowanym z butelki.

 

Na zajęciach w szkole rodzenia jakie formalności czekają nas po porodzie i jak prawidłowo powinien wyglądać połóg. Chodzi o pielęgnację rany nacięcia krocza, czy rany pooperacyjnej po cesarskim cięciu. Omawiana będzie problematyka dlaczego kobiecie po porodzie niezbędna jest pomoc w podstawowych czynnościach przy dziecku.

 

Innym zagadnieniem są sprawy ćwiczeń związanych z odbudową prawidłowych mięśni brzucha i powrót do dawnej sylwetki sprzed okresu ciąży.

 

Znaczenie szkoły rodzenia

Prof. Fijałkowski budując podstawy polskiej Szkoły Rodzenia miał na względzie zarówno jej znaczenie praktyczne, psychiczne jak i społeczne. Przyszłe mamy przez pokolenia uczyły się jak rodzić świadomie, bezpiecznie i w miarę bezboleśnie. Przyszli rodzice nabywali umiejętność zapewniające noworodkowi podstawową opiekę, dzięki czemu stawali się rodziną.

Szkoła Rodzenia przywoływała odpowiedzialność matki i ojca.  Podczas kursu partnerzy stawali się rodzicami, gotowymi do funkcjonowania w społeczeństwie.

Dzięki zajęciom samotne kobiety były zmuszone do zweryfikowania w swoim otoczeniu osób na które będą mogły liczyć po urodzenia dziecka. Sama obecność tych kobiet w szkole rodzenia dawała szansę  na integrację z innymi kobietami, które rodziły w tym samym okresie. Czekały je podobne wyzwania i problemy. To łączy.

 

Szkoła rodzenia – tak czy nie?

Mimo, że XXI wiek jest dzięki Internetowi erą łatwego dostępu do informacji Szkoły Rodzenia są nadal potrzebne. Dr Google w tym zakresie nie zastąpi wiedzy jaką nabędą przyszli rodzice podczas warsztatów zajęciowych. Umiejętność bezpiecznego trzymania dziecka trzeba wyćwiczyć. Nabrać pewności. Nikt za nich nie przewinie noworodka. Laptop nie wykąpie dziecka. Nie pomasuje brzuszka, aby kolka ustąpiła.

 

W filmie „Licencja na miłość”, w którym Robin Williams gra księdza dopuszczającego małżeństwa do ślubu, pokazana jest swoista szkoła rodzenia, która należy do obowiązkowego kursu przedmałżeńskiego.

 

Szkoda, że NFZ nie wspiera tak potrzebnych społecznie instytucji edukacyjnych jakimi są Szkoły Rodzenia. To znacznie ogranicza dostęp, który w czasach PRL-u był niemal powszechny. A przecież rodziło się wówczas więcej dzieci niż dziś.

 

Udostępnij:
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Facebook
Facebook
Admin

Written by Admin

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.