Lato to czas kiedy wcześniej wstajemy. Nasz biologiczny zegar budzi nas, zachęcając do korzystania z dłuższego dnia. Osoby chore na cukrzycę dokonują wówczas pierwszego pomiaru cukru – na czczo. Wiele z nich jest zdziwionych nienaturalnie wysokim wskazaniem glukometru. Pomimo że nie spożywali kolacji, cukier „szaleje”. Diabetolodzy nazywają to zjawisko efektem brzasku.

Czym jest efekt brzasku?

Poziom cukru na czczo u osób zdrowych powinien mieścić się miedzy 70 a 90 mg/dl. U osób chorych na cukrzycę poziom ten nie powinien przekraczać 110 mg/dl. Przyjmuje się, że chorzy przewlekle na cukrzycę typu 2 mogą mieć poziom cukru do 126 mg/dl. Jednak przy występowaniu efektu brzasku między godziną 4 a 5 rano poziom cukru u części chorych jest znacznie wyższy i wynosi od  180 do 250 mg/dl. Efekt brzasku wiąże się z fizjologicznym porannym budzeniem się organizmu do życia. Miedzy 3 a 6 godziną rano dochodzi do „wyrzutu hormonów” potrzebnych nam do funkcjonowania podczas dnia.

Wyrzut hormonów

Między godziną 3 a 6 rano dochodzi do wyrzutu hormonów, takich jak: wydzielany przez trzustkę glukagon, produkowane przez nadnercza adrenalina i kortyzol, a także hormon wzrostu wytwarzany przez komórki przysadki mózgowej. Dodatkowo hormony te pobudzają wątrobę do uwalniania glukozy (w wątrobie glukoza zmagazynowana jest w postaci glikogenu). Aktywacja hormonów o brzasku potrzebna jest nam na rozruch, obudzenie się energii do działania podczas całego dnia. Hormony takie jak: adrenalina, glukagon, hormon wzrostu oraz kortyzol przyczyniają się bezpośrednio do wytwarzania glukozy (z wątroby) przy jednoczesnym nasileniu  insulinooporności komórek. U osób zdrowych poranny wyrzut hormonów nie powoduje wzrostu poziomu cukru. Zapobiega temu prawidłowy mechanizm wydzielania insuliny oraz prawidłowa reakcja komórek na działanie insuliny (insulinowrażliwość).

Jak zdiagnozować występowanie efektu brzasku?

Wysoki poziom cukru, a zwłaszcza jego wahania bardzo niekorzystnie wpływają na organizm osoby chorej. O różnego rodzaju powikłaniach pisaliśmy już wcześniej. Problemy ze snem, choroby układu nerwowego i układu moczowego, zespół metaboliczny, udar mózgu, pięta cukrzycowa, zakrzepica żył, zaćma, retinopatia i jaskra cukrzycowa. Poza tym cukrzyca może być problemem w uzyskaniu zdrowych pomostów aortalno-wieńcowy, w przypadku konieczności wykonania bajpasów. Nie gojące się rany prowadzą do poważnych zagrożeń zwłaszcza kończyn. Dlatego nie można bagatelizować efektu brzasku. Żeby dokonać właściwej oceny tej choroby należy kontrolować poziom cukru dodatkowo o godzinie 24, 4, 6 rano oraz przed śniadaniem. Poziom cukru o północy powinien odzwierciedlać prawidłowy poziom cukru „na czczo” – zakładając, że ostatni posiłek jest o godzinie 18. W przypadku efektu brzasku poziom cukru będzie rósł między 4 a 6 rano. W porze śniadania powinien zacząć stopniowo spadać.
Pamiętajmy, że hiperglikemia trwająca kilka godzin każdego poranka powoduje konieczność zbijania wysokiego poziomu cukru przez cały dzień.

 

  

 

Efekt Somogyi – hiperglikemia z odbicia

W przypadku cukrzycy typu 1 poranna hiperglikemia może być wywołana tak zwanym efektem Somogyi. To bardzo niebezpieczne zjawisko wywołane hipoglikemią. Najczęściej występuje u chorych na cukrzycę w okresie dojrzewania. Głód spowodowany skąpymi posiłkami, zaniedbanie przyjęcia odpowiedniej dawki insuliny, nawet zmiana miejsca podania zastrzyku, może wywołać hipoglikemię. W tym przypadku dochodzi do tak zwanej hiperglikemii z odbicia. To naturalna obrona organizmu przed śpiączką cukrzycową.

Jak zapobiegać porannej hiperglikemii?

W przypadku osób z cukrzycą typu 1 najlepszym sposobem pozbycia się efektu Somogyi jest stosowanie pompy insulinowej. W przypadku cukrzycy typu 2 należy przede wszystkim zwiększyć aktywność fizyczną. Zadbać o prawidłową masę ciała. Ograniczyć ilość spożywanych węglowodanów i tłuszczów zwiększając ilość spożywanego białka. Nie wolno pomijać śniadania. Należy skonsultować z diabetologiem co do ilości przyjmowanych leków.

Zwiększone dawki leków

Reakcję organizmu na zwiększone dawki leków należy kontrolować poprzez dodatkowe badania krwi glukometrem w godzinach 4, 6, 2,5 godziny po śniadaniu, obiedzie i kolacji, oraz o 24. Chodzi o ustalenie czy zwiększona dawka leków nie wywoła hipoglikemii. Zalecane jest stosowanie wieczorem przeciwcukrzycowych leków dojelitowych o zmodyfikowanym uwalnianiu typu Metformax SR, czy Gliclada.

 

Alkohol, a leczenie cukrzycy

Badania przeprowadzone w Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu pokazały, że 68% osób chorych na cukrzycę przyznaje się do używania alkoholu mimo choroby. Było to stwierdzenie deklaratywne, bez określenia poziomu spożycia. Jednocześnie 67% cukrzyków przyznających się do spożycia alkoholu nie jest świadoma, że alkohol szkodzi przy leczeniu cukrzycy i wręcz uniemożliwia skuteczną terapię (cukrzyca typu 2). Respondenci ankiety wskazywali, że alkohol pomaga im w chorobach serca i krążeniowych. To jest oczywiście bardzo kontrowersyjne stwierdzenie. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że leki obniżające poziom cukru należy stosować przy bezwzględnej abstynencji – nawet na poziomie leków zawierających alkohol. Metformax nie nadaje się jako lek u osób z problemami alkoholowymi. Dlatego całkowita abstynencja to jeden z podstawowych wymogów terapii w leczeniu cukrzycy.

Cukrzyca alkoholowa

Konieczność radzenia sobie organizmu z przetwarzaniem wypitego alkoholu niekorzystnie odbija się na wątrobie i trzustce, organach odpowiedzialnych za prawidłowy metabolizm i gospodarkę glikemiczną W efekcie osoba potencjalnie zdrowa choruje na cukrzycę alkoholową. Dlatego pierwszorzędnym sposobem na pozbycie się cukrzycy jest odrzucenie spożywania alkoholu w jakiejkolwiek postaci. Trzeba przy tym pamiętać, że ogólna sprawność organizmu, i skuteczność zażywanych leków zostanie przywrócona dopiero po kilku tygodniach od zaprzestania spożywania nawet najmniejszych ilości trunków, zawierających jakikolwiek alkohol.
Udostępnij:
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Facebook
Facebook
Admin

Written by Admin

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.